जातीपातींचा जीवघेणा चक्रव्यूह

महाराष्ट्रांत बौद्ध आणि अनुसूचित जातींवर होणाऱ्या जातीय हल्ल्यांना आता संघटित स्वरूप प्राप्त झाले आहे. यामागे केवळ जातीय अंहकार नसून राजकीय वर्चस्व कायम राखण्याची जातीयवादी वृत्ती आहे.
वैभव छाया (लेखक व कवी)
फुले-शाहू-आंबेडकरांच्या पुरोगामी विचारधारेची भूमी म्हणून लौकिक मिरवणाऱ्या या महाराष्ट्रात गेल्या दशकभरात मागास जातींवर होणाऱ्या अत्याचारांमध्ये कमालीची वाढ झालेली आहे. वस्त्या जाळणे, शेतांतील उभ्या पिकात जनावरे सोडणे, सामुहिक बलात्कार, नग्न धिंड, अमानुष छळ करून मारणे, मृत शरीरांची विटंबना, जिवंत जाळण्याच्या घटनांचं प्रमाण इतकं वाढलं आहे, की कधीकधी संशय येतो की आपण नक्की एकविसाव्या शतकात जगत आहोत, की पुन्हा आपली वाटचाल मध्ययुगाच्या दिशेने सुरू झाली आहे? जातीय विकृतीचा प्रवास हा क्रूरतेतडून अतिक्रूरतेकडे चालला आहे.

गेल्या दहा वर्षांत घडलेल्या जातीय अत्याचारांना दलित अत्याचार ह्या वर्गवारीत सामान्यीकरण करण्याचा डाव येथील प्रशासनाने चालवलेला असला, तरी सरसकटपणे सर्वच मागास जातींवर जातीय अत्याचार होत आहेत हे देखील पूर्णसत्य नाही. अत्याचारपीडीतांमध्ये बहुतांशी बौद्ध समाजच या आगीच्या भक्ष्यस्थानी पडलेला आढळतो. यानंतर मातंग समाजाचा क्रमांक येतो. क्वचित चांभार समाजावर अन्याय-अत्याचाराची पाळी येते आहे. महाराष्ट्रांत बौद्ध आणि अनुसूचित जातींवर होणाऱ्या जातीय हल्ल्यांना आता संघटित स्वरूप प्राप्त झाले आहे. यामागे केवळ जातीय अंहकार नसून राजकीय वर्चस्व कायम राखण्याची जातीयवादी वृत्ती आहे. त्याची कारणे देखील अत्यंत सरळ आहेत. बौद्ध आणि मागास जातींतील नव्या पिढीत निर्माण झालेली प्रगतीची महत्त्वाकांक्षा पिढानपिढ्या सत्तेची चावी हाती राखणाऱ्या सरंजामी सरदारांना व्यथित करत आहे. परिणास्वरूप खैरलांजी, सोनई, खर्डा, जवखेड्यासारखी अमानुष प्रकरणं घडताना आपण पाहत आहोत.

या साऱ्या प्रकरणांना अनैतिक संबंधांचा किंवा प्रेमप्रकरणांचा मुलामा दिला गेला आणि ज्या निर्दयतेने मानवतेला काळीमा फासण्याचे कृत्य झाले, त्यातील दाहकताच संपवून टाकण्याचे काम अतिवेगाने केले गेले आहे. त्यामागे त्यांचा उद्देश क्रौर्य दडपणे तसंच पीडितांना जनमनाची सहानुभूती मिळू नये असाच असतो. मागास जातींतील तरुणाने उच्चजातीय मुलीशी जोडलेले प्रेमसंबंध हे अनैतिकच असतात ही मानसिकता येथील जातीयवाद्यांच्या मेंदूत पक्की घर करून वसलेली आहे. मागासवर्गीय तरुण शिक्षणाच्या बळावर स्वतःचा उत्कर्ष साधत आहेत. त्यांच्या प्रेमात पडणाऱ्या उच्चजातीय मुली या आपल्या जातप्रतिष्ठेला धक्का पोहोचवत आहेत या मानसिकतेने ग्रासलेल्या लोकांकडूनच असली कृत्ये होणे अपेक्षित असते. पूर्वापार प्रचलित असलेल्या चातुर्वर्ण्य व्यवस्थेतलं विषमतेचं मूळ आजही भारतीय समाजमनात अत्यंत ठळकपणे शाबूत आहे. फरक फक्त एवढाच, की त्या विषम व्यवस्थेचे वाहक आज बदलले आहेत. जातीव्यवस्था आणि त्यातील हिंसक आणि अमानुष अशा असमानतेच्या उगमासाठी जबाबदार असलेली मनुस्मृती ही जातीय गुलामगिरी आणि स्त्री गुलामगिरीची आद्य प्रवर्तकच आहे.

मनुस्मृतीतील तिसऱ्या अध्यायातील बारावा श्लोक हा शुद्रांना उच्च वर्णातील स्त्रीशी विवाह करण्यास मज्जाव करतो. हा नियम न मानणाऱ्यांस छळ करून मारण्याचे प्रावधान सुद्धा हीच स्मृती करते आहे. जात-पितृसत्तेतून आलेली ही विचारसरणी ही केवळ रक्तभेसळ या एकमात्र फुटकळ कारणाला धरूनच अधिकाधिक हिंसक कृत्य करण्यास भाग पाडत असते. त्यातूनच आंतरजातीय विवाहाला विरोध आणि बहुतांशी प्रसंगी अमानुष छळ करून आंतरजातीय विवाह करू इच्छिणाऱ्यांचा निर्घृण खून करण्यात येतो. या अमानवीय कृत्यांचा धर्माशी, राजकीय व्यवस्थेशी, सामाजिक व आर्थिक रचनेशी जराही संबंध नसतो. तेथे फक्त जातीय मानसिकता, जातीय आकस हाच एकमात्र घटक असतो.

भारतीय जनता पक्षाचा मागासवर्गीयांशी ना कधी संबंध होता, ना त्यांना कोणत्याही प्रकारची जात-संवेदना मनात बाळगण्याची गरज वाटत असावी! मराठी अस्मितेचा डांगोरा पिटणाऱ्या उद्धव ठाकरे व राज ठाकरे यांनी देखील आजवर कोणत्याही जात-अत्याचारग्रस्त गावाला अथवा कुटुंबाला साधी भेट दिलेली नाही. जातीय अत्याचाराला बळी पडलेले लोक मराठी नसून मागास जातीतील पूर्वास्पृश्यच आहेत असाच समज या दोन्ही ठाकरे बंधू आणि त्यांच्या सेनांचा असावा. छगन भुजबळ, सुशीलकुमार शिंदे हे स्वतः मागास घटकांचे प्रतिनिधी म्हणून अनेकदा सत्तासनावर बसलेले व स्वतःची पाठ थोपटवून घेणारे दोन नेते.

गेल्या काही वर्षांत पुरोगामी महाराष्ट्राचं प्रतिगामी राज्यात झालेलं रूपांतर सुद्धा यांना कधीच चिंतेत पाडू शकलेलं नाही असंच दिसत आहे. सत्ताधाऱ्यांच्या मांडीला मांडी लावून बसताना त्यांचं सुद्धा सिस्टिमायझेशन झालेलं आपण पाहत आहोत. तर रामदास आठवले, जोगेंद्र कवाडे यांच्यासारखे कागदी पँथर सुद्धा घटना घडली, की शिष्टाचार पाळल्याप्रमाणे त्या त्या वस्तीत भेट देण्याचे कर्तव्य पार पाडतात. परंतु वास्तवात पुन्हा त्याच शोषणकर्त्यांच्या दावणीचं मांजर होऊन जगण्यात त्यांची हयात चालली आहे.

साखरेच्या अन् बेरजेच्या राजकारणात स्वतःचं उपद्रवमूल्य जपणरे शरद पवार सुद्धा अद्याप महाराष्ट्रातील जातीय अत्याचारांच्या प्रकरणांवर मौन बाळगून आहेत. खैरलांजीपासून खर्ड्यापर्यंतच्या बहुतांश घटनांमध्ये शोषणकर्ते हे कुठे ना कुठे त्यांच्या पक्षाशी गणगोत सांगणारे असल्याचे वेळोवेळी प्रकाशित झालेल्या शोध अहवालांनी अधोरेखित केले आहे. आंबेडकरी चळवळीतील कार्यकर्त्यांना नाहक नक्षलवादी ठरवून त्यांच्या ऐन उमेदीची वर्षे तुरूंगात डांबून वाया घालवतानाच गेल्या पंधरा वर्षांच्या सत्ताकाळात मराठ्यांच्या जातीय अस्मितेला फुंकर घालण्याचे काम राज्यातील दोन्ही काँग्रेसने इमाने-इतबारे केले. सामाजिक न्यायाची बतावणी करणाऱ्या दोन्ही काँग्रेसच्या ग्रामीण नेतृत्वाकडून असल्या जातीयवादी वृत्तींची छुपी पाठराखण देखील केली जात आहे.

घाटकोपर येथील रमाबाई नगर हत्याकांड प्रकरण अजूनही कोर्टाच्या पायऱ्यांवर अडकलं आहे. खैरलांजी प्रकरणात नखभर न्याय मिळालाय. २०१० ते २०१४ या कालावधीत नोंदणी झालेल्या तब्बल पाच हजारांहून अधिक प्रकरणांपैकी केवळ तीन टक्के प्रकरणेच न्यायालयात पोहोचली आहेत. त्यातील केवळ चार टक्के प्रकरणे आज तुटपुंजा न्याय मिळण्याच्या रांगेत आहेत. वारंवार होणाऱ्या हल्ल्यांच्या जोडीला रिपब्लिकन नेत्यांची सेटिंगगिरी, नक्षलवाद्यांची घुसखोरी, समाजवाद्यांची उदासीनता, डाव्या पक्षांची केवळ हजेरीपुरती उपस्थिती, मुजोर शासन, आळशी आणि असंवेदनशील प्रशासन, कासवाच्या गतीची न्यायपालिका आणि जातीपातीचा सरंजामी माज असा हा जीवघेणा चक्रव्यूह आहे.

पूर्वप्रकाशित
महाराष्ट्र टाईम्स
http://maharashtratimes.indiatimes.com/edit/article/castism/articleshow/44965229.cms

Maharashtra Times| Oct 29, 2014, 01.24 AM IST

जातीपातींचा जीवघेणा चक्रव्यूह

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s