आत्महत्या ….

आत्महत्या हा तसा प्रचंड गुंतागुंतीचा विषय. लोक आत्महत्या का बरं करत असतील? अशी कोणती परिस्थिती एखाद्याला आपलं आयुष्य संपवण्यासाठी प्रवृत्त करत असेल याबद्दल प्रचंड कुतूहल असायचं. आत्महत्या करणारी लोकं नेमकी कशी असतात? ते कोणत्या क्षणाला आत्महत्येचा निर्णय घेतात आणि तो कसा टिकवून ठेवतात याचा मी सातत्याने शोध घेण्याचा प्रयत्न करायचो. पण स्वतःला अनुभव येईपर्यंत ते नीटसं उमगलेलं नव्हतं. इथं प्रत्येकानं कधी ना कधी तरी आत्महत्या करण्याचा प्रयत्न केलेलाच असतो. काही बचावतात तर काही हकनाक बळी पडतात. मी सुद्धा प्रयत्न केला होता. एकदा नव्हे तर तीनदा..

पाय गेल्यानंतर आता स्पर्धेच्या युगात टिकणार कसं ही चिंता मला स्वतःलाच खाऊन टाकायची. किमोथेरपी आणि ओवर ट्रीटमेंट मुळे वजन भरपूर वाढलेलं होतं. हातात स्टिक असायची. रंगाने काळा. कॉलेज सुरू झालं तेव्हा आरक्षणा विषयीची भूमिका ऐकून आपोआपच एकाकी पाडला गेलेलो. थोडक्यात काय तर दोनच नजरा समोर दिसायच्या. एकतर सहानूभूतीच्या ज्यात मी बिच्चारा होतो. तर दुसऱ्या नजरांनी मला अदृश्य केलेलं. इनविसीबल पर्सन होऊन बसलो होतो. बाहेरच्या जगाकडून अशा पद्धतीने वाळीत टाकलं जाणं सहन होत नव्हतं. कायम दहा पंधरा मुलांच्या घोळक्यात वावरणारा मी एकटाच जाई अन् एकटाच येऊ लागलो होतो. हळू चालण्यामुळे इतर कुणाला माझ्यासोबत चालणं जिकीरीचं वाटायचं. हाच एकटेपणा निराशेचं सर्वात मोठं कारण बनलं. घरचे सगळे, आपले आप्त वगैरे सर्व काही विसरून गेलो आणि फक्त स्वतःच्या इनविसिबल असण्यावर केंद्रीत होऊन बसलो. त्या वेळेस पहिल्यांदा आत्महत्येचा विचार डोकावला. वय होतं अठरा वर्षे. सारासार विवेकबुद्धी प्रगल्भ नसलेलं वय ते. म्हटलं ट्रेनमधून उडी मारून जीव द्यावा. ठरल्याप्रमाणे ट्रेनही पकडली. म्हटलं कल्याण डोंबिवलीच्या मध्ये मारावी उडी. किंवा रेल्वे क्रॉसिंग बेस्ट ऑप्शन राहील. पण क्रॉसिंग मध्ये शरीराची फार विटंबना होते. म्हणून नको म्हटलं. उडी मारणं बेस्ट वाटलं. पण त्या दिवशी कल्याणला ट्रेनमध्ये हँडीकॅपच्या डब्यात भरपूर हवालदार चढले आणि प्लान फसला. त्याक्षणी जो विचार मनातून गेला तो नंतर आलाच नाही.

दुसरी वेळ आली ती नोकरी मागायला गेलो असता झालेल्या अपमानानंतर. एका संपादकांनी सरळ म्हटलं, तुझ्यासारख्या अनफिट लोकांचं या फिल्ड मध्ये काही काम नाही. मी विचारलं सर अनफिट म्हणजे? ते म्हणाले.. फिजीकली डिसेबल रे.. मी उत्तरलो .. सर, बट आय एम डिफरंटली एबल्ड.. ते हसले आणि केबिन मधून निघून गेले. हा अपमान पचवू शकलो नाही. काही महिन्यांपूर्वी मनातून गेलेला विचार पुन्हा डोकावू लागला. आणि ह्या वेळेस प्रचंड तीव्रतेने डोकावला. आता काहीच उपाय नाही. आपली काहीच किंमत नाही या जगात. उगाच घरच्यांवर आपण ओझं बनून राहणार. आपण इतरांसारखे नाही. त्यामुळे आपल्याला जगायचा खरंच काहीएक अधिकार नाही. पुन्हा तोच शिरस्ता. यावेळेस ट्रेनमधून उडी मारण्याचं ठिकाण निवडलं ते मुंब्य्राची खाडी. जसं पारसिक टनल क्रॉस होईल तसंच काम उरकायचं हे मनोमन ठरवून घेतलं. त्यावेळेस ना मला आईचा विचार आला. ना अन्य कुणाचा. प्रचंड स्वार्थी झालो होतो. गाडी ठाण्याला पोहोचली. त्या दिवशी गाडीत एकजण ठाण्याला चढले. मला आठवत नाहीत ते कोण आहेत. पण त्यांच्याजवळ एक पुस्तक होतं. पुस्तकाचं मुखपृष्ठ प्रचंड सुंदर होतं. बुद्धाचा स्थितप्रज्ञ चेहरा होता. आणि त्याखाली एक वाक्य लिहीलेलं होतं.
“No One can Walk Your Path For You”
बस्स ते वाक्य वाचलं आणि काय माहीत कसा पण शांत झालो. त्या काकांना विनंती केली पुस्तक जवळ घेतलं. त्यातलं पहिलं चॅप्टर बुद्धाच्या मातृत्वावर होतं. तेवढ्यात डोक्यात वीज चमकावी तशी आईची आठवण येऊन गेली. स्वतःच्या स्वार्थीपणाची, स्वतःच्या अपयशाची इतकी लाज वाटून गेली की त्यानंतर पुन्हा मी स्वतःला इतरांच्या डोळ्यात पाहीलंच नाही. माझं शरिर, रंग, वागणं, विचार, खाणं-पिणं जसं असेल तसं उघडपणे मिरवू लागलो. ठामपणे रेटून दाखवू लागलो. मी असा आहे असाच जगेल.. पाहीजे तर स्विकारा नाहीतर मी काय तुमच्या मागे येऊन बसलेलो नाही की मला घ्याच म्हणून. थोडक्यात माजोरडा बनलो. पंधरा दिवस स्वतः प्रचंड काम केलं. आनापानसतीवर भर दिला. माझे आजोबा भंते महिंदवंश यांना जाऊन भेटलो. त्यांना हकिकत सांगितली. त्या संन्याश्याच्या चेहऱ्यावर कसलीच लकेर उमटली नाही. ते शांत राहीले. मला वाटलं आपला नातू असा काही सांगेल म्हटल्यावर साहजिकच काळजी वाटेल. पण त्यांनी खऱ्या अर्थाने बुद्धाचं ते वाक्य कोणत्याही उपदेशाविना माझ्या मनावर कोरून टाकलं. आपण जे काही करतो, जे काही असतो त्यासाठी आपण स्वतःच जबाबदार असतो त्यामुळे त्याचा दोष इतरांवर ठेवण्याइतका मोठा मूर्खपणा नाही. स्वतःची तयारी स्वतः केली. आणि नंतर वीस दिवसांतच एका मोठ्या ठिकाणी कामालाही लागलो. तेव्हा वय होतं एकोणीस वर्ष.

तिसरा प्रसंग प्रचंड मजेदार होता. 2014 चा फेब्रुवारीचा महिना.. आजारपण काही केल्या कमी होईना. हातात काही उरलेलं नव्हतं. वर्षभर घरातच होतो. कमाईचं काही साधन नाही. करियर जेमतेम. त्यातच मन प्रचंड दुखावलेलं. आयुष्याच्या प्रत्येक पातळीवर अपयशी. त्या दिवशीची ट्रीटमेंट उरकून निघालो. चालत चालतच चैत्यभूमीला पोहोचलो. दुपारचे बारा वाजले असावेत. म्हटलं या समुद्रात नको जायला. आपली मरीनच बरी. मी आणि Pradnya Dilip Deepali Mane मरिनच्या नेकलेस ला फ्रस्ट्रेशन पॉईंट बोलतो. म्हटलं तिथं जाऊन फ्रस्ट्रेशन काढू. पुन्हा तेच विचारांचं चक्र. सारं काही तेच. नाकारलं गेल्याची भावना प्रचंड वाईट. राहीलो उभा कठड्यावर सारा समुद्र न्याहाळून घेतला. मनाशी बोलण्याचे खेळ सुरू होते. ज्या शहरावर आपलं प्रचंड प्रेम आहे, जे शहर जिंकण्याची मनीषा मनात बाळगून आहे. त्याच शहरावर आपण हा डाग सोडून जातोय. इथं आत्महत्या करण्याचा डाग. तेवढ्यात मोबाईल वाजला. Yogesh Pawar यांचा फोन होता. काय माहीत तो कसा उचलला गेला.. फोन घेतला.. म्हटलं हॅलो.. वैभव तुम्हाला आता पाच वाजता फेमस स्टूडीओला जायला जमेल का.. ? मी विचारलं का ? तर तिथं फँड्री नावाच्या एका सिनेमाचं आज प्रेस शो आहे. तुम्ही तो पहाच. मी तिथं तुमचं नाव सांगून ठेवलंय. सरांशी बोलता बोलता कठड्यावरून खाली उतरलो. टॅक्सी पकडून फेमस ला आलो. फँड्री पाहीला. नंतर फँड्री रिलीज होईस्तोवर रोज फँड्री पाचेक पोस्ट लिहीत राहीलो. त्या दिवशी पवारांचा फोन आल्यानंतर विरलेला विचार अाजपोतर पुन्हा आलेला नाही.

असो.. या तीन प्रसंगाकडे आज जेव्हा केव्हा मी पाहतो तेव्हा मी स्वतःला प्रचंड स्वार्थी, घाबरलेला, पळपुटा, डरपोक वगैरे जाणवतो. जगण्याची उमेद गमावलेला, आपल्या इतरांना प्रचंड मानसिक त्रास मिळवून देणारा वाटतो. आत्महत्या करणं गुन्हा आहे. भले कितीही नकार असो, कितीही अवहेलना असो.. आपण समोरच्याच्या नकाराचा सन्मान करायला शिकलं पाहीजे. आपल्यातलं पुरूषपण गाळून पडल्याशिवाय तो नकार आपण स्विकारू शकत नाही याची जाणीव मनात घट्ट रुजली. आत्महत्येचा विचार हा एका क्षणापुरता असतो. त्यावेळेस आपला मेंदू आपल्या ताब्यात नसतो. परिस्थितीशी सामना करण्याचं बळ नसलेल्या मेंदूतच आत्महत्येचे विचार डोकावतात हे स्वतःलाच उमजून आलं. आज झगडून पुन्हा नीट उभा राहीलो. नाही जमत उभं रहायला. नाही जमत नॉर्मल जगायला पण समायोजन साधून राहीलो उभा. या जगात काहीही अशक्य नाही. आपण स्वतःच्या अपयशासाठी इतरांना जबाबदार धरू शकत नाही. तो पळपुटेपणा असतो. मी त्यातून बचावलो नाहीतर मी माझ्या आईचा कायमस्वरूपी गुन्हेगार ठरलो असतो.
पाकिटात किंवा मोबाईल मध्ये आपल्या प्रिय व्यक्तीचा फोटो ठेवत चला. विचार आला की पहिलं त्या फोटोला पहा. भरपूर आयुष्य जगाल.

ता.क.
या स्टेटसला रोहिथ वेमुलाशी जोडून पाहणारे सुद्धा येतील. तेव्हा एक ध्यानात ठेवा. काहीही बोलण्याआधी रोहिथनं लिहीलेलं शेवटचं पत्र जरूर वाचा. त्यात तो ज्या करूणेनं व्यक्त झालाय ती करूणा माझ्याठायी नव्हती. माझ्याठायी होती ती फक्त क्रुरता, सुडबुद्धी आणि इतरांना त्रास होईल ही भावना. रोहिथची संस्थात्मक हत्या ही जातीयवादी व्यवस्थेचा निषेध आहे. हा मुद्दा पक्का ध्यान्यात ठेवावा. रोहिथ एका क्रांतिला जन्म देऊन गेलाय. हे त्याचं सर्वात मोठं बलिदान आहे. मी मेलो असतो तर लोकसंख्या एकने कमी झाली असती. आणि पळपुटेपणाला सबळता मिळाली असती.

वैभव छाया

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s