11 जुलैची शोकांतिका

त्या दिवशी महाराष्ट्राच्या इतिहासात जे घडलं ते कधीच कोणीही साधं स्वप्नात सुद्धा पाहण्याचं धारिष्ट्य केलं नसेल. सकाळी सकाळी गंधकुटीजवळच्या बाबासाहेबांच्या छोट्या अर्धकृती पुतळ्याला चपलांचा हार घातलेला लोकांना आढळला. पोलिस चौकी अगदी समोरच असतानाही पोलिसांना कानोकान खबर पडली नाही की कोणी हार घातला. घाटकोपरच्या रमाबाई कॉलनीत त्यानंतर उसळलेल्या जनक्षोभाला आवरणं तसं कठिणच होतं. सकाळी कामाधामाला बाहेर पडलेले लोक संतापाने खवळले होते. पोलिसांकडून कोणताच अपेक्षित प्रतिसाद न मिळाल्याने रमाबाई नगरातल्या रहिवाश्यांनी ईस्टर्न एक्सप्रेस हायवे जाम केला. सकाळचीच वेळ होती. पोलिस दलाला पाचारण करण्यात आलं. हायवेवर जमलेल्या लोकांना व्यवस्थित रित्या पॅक केलं. हायवेवरून पुन्हा कॉलनीत जाणारे असलेले दोन्ही रस्ते पोलिसांनी अगदी पद्धतशीरपणे ब्लॉक करून लाठीचार्ज करायला सुरूवात केली. आणि लागलीच मनोहर कदम या तत्कालीन पोलिस निरिक्षकाने गोळीबाराचा आदेश दिला. अकरा नागरिक शहिद झाले. ज्या कारणासाठी गोळीबार करण्याचा आदेश दिला गेला होता त्या पेट्रोल टँकर पासून निदर्शनाचं ठिकाण नाही म्हणायला गेलं तरी साधारण अर्ध्या किलोमीटरपेक्षा जास्तच होतं.

जे शहिद झाले त्यात.. रिक्षाचालक नंदू कटारे होता. शाळेत जाणारा प्राथमिकचा विद्यार्थी मंगेश शिवचरण होता. मृत्यूचा, खुन-हत्येचा नंगानाच काय असतो ते त्या दिवशी पाहीलेलंय. वय लहान होतं. पाचवीत होतो. त्यामुळे तीव्रता जाणवली नव्हती. पण आज जाणवतेय. काळ जसा जसा पुढे सरकतोय ती धग अजून वाढत जातेय. जय भीम कॉम्रेड मध्ये अनेक गोष्टींची सत्यता अगदी निरपेक्षपणे मांडण्याचा प्रयत्न केलाच आहे.

हत्याकांड घडल्याच्या तीन महिन्यानंतर मनोहर कदम ला पुन्हा सेवेत घेतलं गेलं. आज त्याला कोर्टानं जन्मठेप ठोठावल्यानंतरही तो आजही पुण्यात मस्त आऱामाचं आयुष्य जगतोय. हे सगळं युती सरकारच्या काळात घडलं. युती सरकार कायम मनोहर कदमच्या बाजुनेच उभं राहीलं. पोलिस डिपार्टमेंट सुद्धा कदमचीच पाठ राखत होते. आजही राखतेच आहे. कितीही क्रुर मोर्चा असला तरी सुरूवातीला रबराच्या गोळ्यांनी फायरिंग करून मोर्चेकऱ्यांनी दरडावलं जातं. घाबरवून पांगापांग केली जाते. स्विपर असणाऱ्या, गटार काढणाऱ्या, घरकाम करणाऱ्या लोकांच्या जीवाला काहीच किंम्मत नसते का ? पोलिसांच्या लेखी त्या जीवांना काहीच किंम्मत नव्हती का ? पोस्टमॉर्टमचे रिपोर्ट स्पष्टपणे बयानी करतायेत की गोळ्या नेम धरूनच मारल्या होत्या. अशा पोलिस खात्याबद्दल का म्हणून सहानूभूती बाळगावी जे आजही त्या नराधम मनोहर कदमाची पाठराखण करतायेत.

बाळ ठाकरेंचा पोलिस डिपार्टमेंट मॅनेज करण्याचा वकूब भल्या भल्या पत्रकारांनी 1992 च्या दंगली दरम्यान अनुभवलेला आहे. 1999 साली युतीचं सरकार पडलं त्यानंतर आघाडीचं सरकार आलं. आघाडी सरकारनं गेल्या पंधरा वर्षाच्या कालावधीत पीडीतांनाच आरोपीच्या पिंजऱ्यात उभं करण्यापलीकडे दुसरं काहीही काम केलेलं नाही. अशोक चव्हाणांनी फक्त बाबासाहेबांचा पुतळा उभा करून देण्यापलीकडे रमाबाई नगराला साधं ढुंकूनही पाहीलेलं नव्हतं कधी. आजही रमाबाई कॉलनी एसआरए च्या गर्तेत अडकलीये. जीवनमान उंचावण्याच्या साऱ्या संधी ह्या घाटकोपरला जरूर येतात पण त्या फक्त गारोडीया कॉम्प्लेक्स च्याच गेटमधून आत शिरतात. जैनांच्या गेटोजमध्ये त्या साऱ्या संधी अडकून पडल्यात. मोदी प्रधानमंत्री नसताना देखील तिथेच येऊन गेले पण रमाबाई नगराकडे गावाबाहेरची वस्ती म्हणून नाक मूरडून गेले होते. मागासवर्गीयांच्या समस्यांवर आता सरकारने पैसे मिळवून देणाऱ्या योजना देखील बंद केल्या आहेत. त्यामुळे आधीसारखे एनजीओवाले सुद्धा दिसत नाहीत कॉलनीमध्ये.

एकदा फक्त आज जेथे शहिद स्मारकचा हॉल आहे तेथे 11 जुलै 1997 रोजी छिन्नविछिन्न अवस्थेत, रक्ताळलेल्या थारोळ्यात पडलेली अकरा प्रेतं आठवतात का ते पहा ? मनोहर कदम ला पाठीशी घालणारी भाजप-सेनेची युती आठवून पहा. गेल्या पंधरा वर्षांत आघाडी सरकारने दाखवलेला बहिरेपणा आठवून पहा. हत्याकांड घडल्यानंतर चोप बसलेले रामदास आठवले पण आठवून पहा. त्यांनी सुद्धा नंतर त्यावर कधीही आवाज उठवेल्ला नाही. आजवर न्यायासाठी उपेक्षित राहीलेल्या त्या अकरा शहिदांच्या स्मृती एकदा आठवून पहा.

मग मन झालंच तर .. उद्या कॉलनीत या. आणि या हत्याकांडाचं राजकारण करणाऱ्या स्वघोषित राष्ट्रीय अध्यक्षांच्या राहुट्या पहा. त्यांच्या कागदावरील म्याँव म्याँव पहा. उगाच अहिंसेवर विश्वास ठेवायला शिकवलं. असं वाटत राहतं कधी कधी… मुलगा किंवा मुलगी अठराव्या वर्षात आल्यावर त्यांना सगळे अधिकार मिळतात. संविधान त्यांना सुजाण नागरिक म्हणून मान्यता देतं. ते अकरा शहिद आणि त्यांची प्रेतं सुद्धा उद्या सकाळी सकाळी अठरा वर्षांची होतील. त्यांना न्याय देणारी व्यवस्था कोणत्या बिळात या भडव्यांनी नेऊन रुतवलीये. पत्ता लागेना…

साऱ्या शहिदांना जय भीम…

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s