आई एक नाव असतं…

शाळेतल्या वर्गात दोन मुलं होती सोबतीला. त्यापैकी एक मुलगा आणि एक मुलगी. दोघांत बरीच साम्य होती. दोघांनाही आई नव्हती. आमच्यापैकी कुणीच त्यांना दहावी पर्यंत हसलेलं पाहीलंच नव्हतं. बापाच्या छत्रछायेत वाढलेली पोरं काहीतरी अजाण दुःखानं ग्रासलेली. लहानपणापासून अनेकांच्या सहानुभूतीवजा अत्याचाराला बळी पडलेली.

पहिली किंवा दुसरीला असू. फारसं आठवत नाही. राज्याच्या नकाश्यावरही स्थान नसलेल्या विठ्ठलवाडीतली राजे शिवाजी विद्यालय. पाच बाय पाच चे कोंदट वर्ग. शाळा सुटली रे सुटली मुलं आपल्या आयांना बिलगून घराची वाट धरायची. ती दोघं पोरं बापाच्या हातात करंगळ्या सोपवून रस्ता कापताना दिसायचे. त्यांच्याकडे बघून इतर मुलं म्हणायची.. “आई-आई… तीला ना आई नाहीए…” त्या वयात ते वाक्य फारसं लागत नव्हतं. आता त्याची तीव्रता कळतेय. कदाचित हाच त्रास अत्याचार बनून त्यांच्या अबोलपणाला कारणीभूत ठरला असावा. तो अबोला स्वभाव दहावीपर्यंत कायम होता.

आठवी ला शाळा बदलली गेली. शिरस्त्याप्रमाणे उल्हासनगरच्या उल्हास विद्यालयात दाखल झालो. पण ही पोरं होती त्याच स्थितीत. त्या दिवशी आमच्या मराठीच्या शिक्षिका रजेवर होत्या. बदली शिक्षिका म्हणून शहाणे मॅडम वर्गावर आल्या. तशा शहाणे मॅडम आमच्या सर्वांच्या लाडक्या. त्या आल्या अन् म्हणाल्या. आज तुम्हाला एक शिकवेन. खरं तर ती तुम्हाला वर्षाच्या शेवटी शिकवायला हवी पण  मी आज शिकवतेच.

अट एकच कोणीही पुस्तक वर काढायचं नाही. जमलं तर बाकांवर मस्त मांडी घालून बसा. आपापली दप्तरं भरून घ्या. शाळा सुटली की घाई नको. आम्ही सर्व मुलांनी होकार दिला. बाईंनी कवितेचं वाचन सुरू केलं. त्याआधी कवीबद्दलची जुजबी माहीती वगैरे सगळं सांगितलं. दुध अन् दुधावरची साय, गाय-वासरू यांच्यातलं अबोल नातं वगैरे वगैरे जेवढं सांगता येईल तेवढं नीट प्रेमानं, आईच्या मायेनं समजावून सांगितलं. बाईंच्या शब्दागणिक आम्ही भान हरपून गुंग होत चाललो होतो. ट्रांस काय असतो ते त्या वेळेस अनुभवलं होतं. त्या क्षणाला फक्त बाईंच्या आवाजाकडेच लक्ष होतं. अन् बाईंनी कवितेचं पहिलं कडवं वाचून काढलं.

आई एक नाव असतं
घरातल्या घरात गजबजलेलं गाव असतं
सर्वात असते तेव्हा जाणवत नाही
आता नसली कुठच तरी नाही म्हणवत नाही

वर्गातल्या एकुण एका मुला-मुलींच्या डोळ्याच्या कडा पाणावल्या. आपण का रडतोय याचं साधं भान सुद्धा कुणाला नव्हतं. बाईंनी अख्खी कविता ज्या आवेगात वाचली त्यानं आम्ही सारे शहारून गेलो होतो. पण याचा सगळ्यात जबरदस्त परिणाम झाला तो त्या दोन मुलांवर…

ती मुलं त्या दिवशी प्रचंड रडली . कदाचित त्यांच्या जन्मापासून ते आजवरच्या पंधरा वर्षांच्या आयुष्यातलं सगळं रडणं त्यांनी पहिल्यांदाच बाहेर काढलं असावं. कदाचित बाईंना सुद्धा तेच अपेक्षित असावं. बाईंनी हातातलं पुस्तक उपडं तसंच टेबलावर ठेवलं. त्या पोरीजवळ गेल्या. तीचे डोळे पुसले. कपाळाचा मुका घेतला. आणि छातीशी घट्ट दाबून धरलं. आईविना वाढलेली पोरं खुप रडली हमसून हमसून रडली. आणि शांत झाली. त्या मुलाच्या बाबतीतही तेच झालं. त्यानं होत नव्हतं ते सारं बाहेर काढलं. हुंदके देऊन देऊन प्रचंड थकला. पण बाईंना बिलगताच त्यानं ज्या समाधानानं डोळे मिटले कदाचित तो त्याच्या आयुष्यातील वात्सल्य अनुभवण्याचा सर्वोच्च क्षण असावा. आम्ही सारेच स्तब्ध होतो. इतक्यात शेवटची घंटा झाली. पण आम्ही सारे तसेच स्तब्ध. आपापल्या शर्टाच्या बाह्यांनी, ओढणीनं ओले डोळे कोरडे करत राहीलो होतो. वंदे मातरम सुरू झालं. संपलंही. पण आम्ही मांडी घातलेल्या अवस्थेत होतो ते तसेच होतो. इतर वर्गातली पोरं वेगात पळत शाळेच्या आवारात पोहोचली. परंतू आम्ही अजूनही वर्गातच होतो. यथावकाश आम्ही बाहेर पडलो. शांततेत पावलं टाकत घरी आलो. काहीच कळत नव्हतं. दुसऱ्या दिवशी सकाळीही सगळी पोरं अजूनही शांत होती. अपवाद त्या दोघांचा. त्या दिवशी ते हसत होते. आपणहून इतरांशी संवाद साधण्याचा प्रयत्न करत होते. ठाऊक नाही. फ.मुं. च्या कवितेतून म्हणा की बाईंच्या गर्भातून…पण त्यांना जन्म मिळाला होता… त्यांच्या जन्माचा उषःकालच त्यांना लाभला होता. ती पोरं पुन्हा नव्यानं जन्माला आली होती. ताज्या टवटवीत फुलांसारखी…

वैभव छाया

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s