किस्सा ट्रेनमधला.. मुकबधीरांचा

 

मुकबधीर.. डम्ब अँड डेफ हे भन्नाट रसायन असतं. ऐकू ये येणारे, बोलता न येणारे लोक. दिसायला चारचौघांसारखेच स्थितप्रज्ञ. शरिरात कोणतेही बदल नसतात. उलट छानसे कपडे, फिट अँड स्लिम बॉडी, स्टाईलिश राहणीमान असा सारा तामझाम असतो त्यांचा. यातली बहुतांश पोरं-पोरी केएफसी मध्ये कामाला आहेत. खात्री करून घ्यायची असल्यास ठाण्याच्या व्हिवियाना मॉल मध्ये असलेल्या केएफसीच्या सेंटरला एकदा जरूर भेट द्या. तिथे त्या शॉपमध्ये काम करणारे सर्वच कामगार हे मूक बधीर आहेत. फक्त त्यांचा मॅनेजर तेवढा बोलका प्राणी. बाकी सारे शुकशुकाटच. बहिणींनी जिद्द केली म्हणून केएफसीचं चिकन खाऊ घालायला घेऊन गेलो अंबरनाथहून थेट ठाण्याला. सगळे मित्र-मैत्रिणीच. त्यांच्याच साईन लँग्वेजमध्ये बोललो त्यांच्याशी. फायदा म्हणून बिलावर वीस टक्के डिस्कांऊट सुद्धा दिलं. तर असा हा प्रकार… जरा थोडं मागे येऊयात.

लोकल ट्रेनमधल्या अपंगांमध्येही आपापल्या पद्धतीची जातीयता असते. किंवा आपण त्याला ग्रेडेड इनइक्वालिटी म्हणू. पायाने आणि पाठीने अपंग असणारे हाताने अधू असणाऱ्यांना कमी महत्त्व देतात. हाताने अधू असलेले लोक कमी उंचीच्या लोकांना तिरक्या नजरेने पाहतात. अंध असलेले अनेक स्वतःपुढे इतरांचं दुखणं, अपंगत्व गौण मानतात. कँसर पेशंट्स आणि गरोदर महिला मात्र स्पेशल रिजर्वेशन राखून असतात. त्यांची गाडीत एंट्री होताच थोडे बरे असणारे, थोडा काईंडनेस बाळगणारे आपली जागा रिकामी करून देतात. यात मुकबधीरांना कोणी विचारतही नाही. ते आपल्या ज्या ठिकाणी उभे असतात तिथेच त्यांचा एखादा जोडीदार असतो. त्यांची साईन लँग्वेज चालू असते. जर ते बसलेले असतील तर डोंबिवलीत चढलेला एखादा म्हातारा शिव्या देऊन उठवतोच उठवतो. या बाबतीत मराठी म्हातारा- म्हातारींना मी कमालीचे सहिष्णू असलेले पाहीले आहे. गुजराती मारवाड्यांची असहिष्णूता कमालीचे हाय असलेली अनुभवलीये. त्यामुळे मूकबधीरांचं इतर अपंगांसोबत फारसं जुळत नाही. दुनिया काय बोलतेय बोलो. आपण आपल्या धुंदीत जगायचं हा बाणा त्यांचा ठरलेला. सोबत कुणी मुकबधीर नसेल तर सरळ मोबाईलवर व्हीडीओ काँन्फरंसिंग ने संवाद साधायला सुरूवात करतात हे.. अनेकदा तावातावाने बोलताना त्यांच्या हाताचे फकटे अनेकांनी खाल्लेले असतात. बऱ्याचदा भांडणंही होतात. मारामाऱ्या ही झालेल्या आहेत. एकदा असंच साईन लँग्वेज मध्ये पोलिसांला हँडिकॅपच्या डब्ब्यातून उतर म्हणून सांगायला गेलेला पोरगा.. मधलं बोट दाखवलं म्हणून बेदम मार खाऊन गेला. तरण्या पोलिसाचं मारणं फार भयानक असतं. बिच्चारा आम्ही सगळे मध्ये पडलो म्हणून वाचला. पोलिस पळून गेला. त्याच्यामागे पळण्याइतपत आम्ही कोणी सक्षम नव्हतो. डब्यातल्या लोकांनी त्यालाच बोल लावला. कशाला आय घालायला गेला होता तिकडं. गप गुमान उभा होता ना… तर.. हे असं…

असाच एकदा घाटकोपरला ट्रेन पकडली. गर्दीची वेळ. ठाण्याला ट्रेन अजून फुल पॅक. त्या गर्दीत अगदी पोटाला खेटूनच सुनीत यादव उभा होता. हा सुनीत उंचीने अगदी जेमतेम. देढफुट्याच बोलायचो आम्ही त्याला सगळे. आयटीआयचा फिटर. मशीनवर काम करताना चूक झाली. दोन्ही हातांची बोटे गेली. त्यामुळे गाडीत चढताना उतरताना कोणाचातरी आधार घेतल्याशिवाय पुढचं सारं अशक्य. आता एका फार्मा कंपनीत कुरियर डिलीवरीचं काम करतो. तर असा हा सुनीत. गाडीत भेटला. पाठीवर प्रचंड वजन. डोळ्यांनीच खुणावलं की त्याची आता एनर्जी संपल्यातच जमा. मी हलकेच बॅग काढून घेतली त्याच्या पाठीवरची. आणि त्याला आधार मिळावा म्हणून नीट कमरेला घट्ट पकडू दिलं. आपली बोटं नसतील तर आपली पकड कशी असेल यावर एकदा जरूर विचार करून पहा. सुनीतनं माझ्या कमरेला घट्ट धरून असणं बाजूला उभ्या असलेल्या मूकबधीरांनी चेष्टेचा विषय बनवला. हातवाऱ्यांतूनच होमो लोग खडे है.. असं समोरच्याला सुचवलं. माझं डोकं गरम झालं होतं त्याच्या इशाऱ्यांनी. तरी त्याचे डिवचणे सुरूच होते. कदाचित त्याला ठाऊक नसेलही की मला ती भाषा समजत असावी. पण त्यांचं आपलं सुरूच होतं. आता त्यात काही मुली देखील सामील झाल्या. आणि त्यांचं संभाषण मात्र आता जोरदार सुरू झालं. गाडी डोंबिवलीला येता असतानाच त्यांच्यातल्या एकाचं कोपर बसलं माझ्या डोळ्यावर. तिथेच कळवळलो. सुनीत अंगावर रेलून उभा होता त्यामुळे तोल सावरला गेला नाही. सीटवर बसलेल्या एका म्हातारीच्या अंगावर 90 किलोचा देह विसावून मोकळा झालो. सुनीत ही पडला. तो ही नेमका पायावर. नस पकडली गेली पायाची. डोळा आधीच बधीर झाला होता. त्यात डोकं आता तणाणलं होतं. चैन खेचून तिथेच त्यांना कानफटावलं. मी का मारत होतो तेव्हा काही कळत नव्हतं. फक्त यांना फटकवायचंच हेच ध्यानात होतं. डोंबिवली स्टेशनला स्टेशन मास्तरला बोलावण्यापर्यंत प्रकरण गेलं. पण डब्ब्यातल्या लोकांनी सावरून घेतलं. वाद तिथेच मिटला. नंतर जेव्हा केव्हा मी डब्यात असताना मुकबधीरांनी पाहीलं तेव्हा त्यांनी गाडी सोडणं पसंत केलं. हे साधारण 2014 च्या ऑगस्ट पर्यंत चालंलं. 

गर्दीच्या वेळेत मुकबधीर बोलायला लागले की मी रागीट नजर द्यायचो. काही शांत व्हायचे. काहींना दम देऊन शांत करावं लागायचं. असो. ही चूक लवकरच कळून आली. 2014 च्या ऑगस्ट महिन्यात माझा एक लेख एका बड्या संपादकानं केवळ सरकार आणि कंपनीच्या पॉलीसीविरुद्ध बोलणारा हा लेख असल्यामुळे मी छापू शकणार नाही. आणि तू कुठे छापू ही नको असं सुचवलं. हा माझ्या अभिव्यक्तीवर घातलेला घाला होता. तीन दिवसांनी ह्या घटनेची आठवण झाली. डोंबिवली स्टेशनला जाऊन त्या मुकबधीर पोरांच्या ग्रुपला हुडकून काढलं. हात जोडून माफी मागितली.

साला मला काय अधिकार होता त्यांच्या संवादावर हिंसक पद्धतीने गदा आणण्याचा… आपल्याला आपलंच दुःख लै मोठं असतं. कान बंद करून रेल्वेचा ट्रॅक ओलांडण्याची हिंम्मत नाही आपली. साधं दुखतंय हे सांगण्याची सुद्धा सोय नसलेल्यांचं दुखणं आपल्यासारख्या बिनहाडेच्या जीभेची लोकं कधीच समजू शकणार नाहीत.

वैभव छाया

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s