आकलन

महाराष्ट्रात भाजपच्या वाढीसाठा दोन्ही काँग्रेस या समप्रमाणात जबाबदार आहेत. काही अंशी राष्ट्रवादीचं नेतृत्व थोडं अधिक जबाबदार आहे. केंद्रात, राज्यात सत्ता असणाऱ्या पक्षाला स्थानिक स्वराज्य संस्थांमध्ये लढण्यासाठी थोडेसे जास्त प्रिविलेजेस मिळतात ही गोष्ट सत्य आहे. 2012 साली केवळ 31 जागांवर सीमीत असलेल्या भाजपाला आज घसघशीत 82 जागा मिळाल्या आहेत. म्हणजे भाजपाचे यश थोडेथोडके नव्हे तर 151 टक्क्यांनी वाढलेले आहे. दिडशे टक्क्यांनी वाढलेले हे यश सहजासहजी वाढलेले नाही. भाजपच्या प्रचारतंत्राचा यात मोठा सहभाग तर आहेच शिवाय दोन्ही काँग्रेसच्या नाकर्तेपणाचा हातभार त्याहून अधिक आहे. विधानसभा निवडणूक निकालानंतर जर आता राबवत असलेल्या प्रासंगिक युती प्लस आघाडीचा पॅटर्न राबवून सेनेला सत्तेत बसवले असते तर आज महाराष्ट्रात भाजप एवढी फोफावली नसती. काँग्रेस नेतृत्व नेमका मोका साधण्यात अपयशी ठरलं. तर एनसीपीच्या नेतृत्वाकडून केवळ गुगली खेळण्यात समाधान मानल्यामुळे सेनेची गोची होऊन त्यांनीही सरकारला रडत खडत पाठिंबा दिला. दोन गोष्टी प्रामुख्याने लक्षात घ्यायला हव्या. आज भाजपात असलेले निम्मे हे मुळचे काँग्रेसी आहेत. काँग्रेसला मत देणाऱ्यांची पीढी आज रिप्लेस होऊन भाजपला मत देणाऱ्या पीढीत कनवर्ट झालेली आहे. त्यामुळे येत्या दशकभरात तरी भाजपला कडवं आव्हान देऊ शकेल असे सध्या तरी आशादायक चित्र दिसेनासे झाले आहे.

बाळ ठाकरेंची सेना ते उद्धव ठाकरेंची सेना असा मोठा प्रवास शिवसेनेने गेल्या दहा वर्षांत पार पाडला आहे. आताची सेना कुणाशी तुच्छता बाळगत नाही. केडर आधीपेक्षाही नीट जपून ठेवते आहे. सगळ्या युनीयनशी, कामगारांशी अगदी शिताफीने पण लपून संपर्कात राहते आहे. भावनिक राजकारण करून योग्य वेळेस लोकांच्या दृष्टिकोनाचं इनसेप्शन घडवून आणते आहे. तेच काम भाजपा जरा जास्त ताकदीने करतोय.

याउलट दोन्ही काँग्रेस ब्लॉक लेवलच्या कमीटीसाठी सुद्धा पक्षनेतृत्वाच्या होकाराची आदेशाची वाट पाहत बसतात. आजही हे दोन्ही पक्ष संघटना म्हणून नव्हे तर काही राजकीय घराण्यांचं एक फेडरेशन म्हणून काम करत आहेत. A federation of Few Political Families म्हणून जगत असलेल्या या दोन्ही काँग्रेस मध्ये कार्यकर्ते कमी, तर त्या त्या परिसरातील राजकीय कुटूंबांचा भरणा अधिक आहे. उदा. नाशकातून भुजबळ गेले तर तिथं राष्ट्रवादीला घरघर लागली. अशी अनेक उदाहरणं देता येतील.

या दोन्ही पक्षांनी आता सिंहावलोकन करून ब्राह्मण ब्राह्मणेतर वाद, मराठा राजकारणाचं वंशश्रेष्ठत्व, जमीनी शेतींचं वैयक्तिक स्वार्थासाठीचं राजकारण बाजूला ठेऊन नव्याने पक्ष-संघटनेचा मेनिफेस्टो रचला पाहीजे. तरच काहीतरी वेगळं घडू शकेल.

आंबेडकरी पक्ष, डावे पक्ष अजूनही स्वप्रेमाच्या रोमँटीसीझम मधून बाहेर आलेले नाहीत. महाराष्ट्रातले समाजवादी तर इग्नोर केलेलेच बरे. स्वतःच्या प्रेमात आकंठ बुडून स्वतःचं अपयश झाकण्यात हे जितके तरबेज आहेत तितके तर खुद्द नरेंद्र मोदी थापा मारण्यात सुद्धा तरबेज नाहीत. आपल्या समुहातून येणाऱ्या तरूणांच्या राजकीय आकांक्षा पूर्ण करू शकत नाही याचा प्रचंड न्यूनगंड या दोन्ही प्रवांहांतील नेत्यांना अगदी अचूक ठाऊक आहे म्हणून ते कायम त्यांच्या कार्यकर्त्यांना स्वाभिमान, तत्वांचं गाजर दाखवत राहतात. परंतू राजकारण हे सत्ताप्राप्तीसाठीच केलं जातं हा मुख्य उद्देश जाणीवपूर्वक लपवून ठेवला जातो. सत्तास्थापनेसाठी भाषणं गरजेची नसतात तर मतदार संघांची बांधणी गरजेची असते. आपल्या मतदार संघात राहणारी लोकं आपल्यासारखी कट्टर नसतात याची पुरेशी जाण आधी दोहोंनी करून घ्यायला हवी. जनसंपर्क वाढवताना आपल्या मतदारांना लेबलिंग करून आयडेंटिफाय करण्याऐवजी वन वोट वन व्हॅल्यू म्हणून कधी आयडेंटिफाय करणार हा खरा प्रश्न आहे. राजकारण हे राजकारणासारखंच केलं पाहीजे. आणि हे आपल्याला नीट कळालं पाहीजे. ते कधी कळेल ठाऊक नाही. असो…

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s